Trường độ tương đối và mẫu hình tiết tấu

Trường độ tạo nên chuỗi thời gian

Trường độ là khoảng thời gian một âm thanh hoặc quãng lặng kéo dài. Hình nốt cơ bản có quan hệ tương đối: mỗi giá trị chia thành hai giá trị kế tiếp ngắn hơn. Dấu lặng tương ứng có cùng trường độ với hình nốt liên quan. Cách viết dấu chấm và dấu nối được giải thích trong bài “Hình nốt, dấu lặng và ký hiệu trường độ”. [1]

Khi các trường độ được đặt nối tiếp theo thời gian, ta có thể đọc chúng như một chuỗi: âm dài, âm ngắn, khoảng lặng, rồi âm khác. Thứ tự và độ dài của các sự kiện giúp nhận diện mẫu hình; chỉ đếm tổng thời gian mà bỏ qua thứ tự sẽ làm mất thông tin của chuỗi. [1][2]

So sánh hai mẫu hình trong cùng khoảng thời gian

Sơ đồ đặt hai chuỗi vào cùng một khung bốn Beat. Chuỗi A bắt đầu bằng một âm kéo dài một Beat, tiếp theo là hai âm ngắn hơn, một Beat lặng rồi một âm cuối. Chuỗi B bắt đầu bằng hai âm ngắn, tiếp theo là một Beat lặng, rồi hai âm kéo dài mỗi âm một Beat. Cả hai lấp đầy cùng số Beat nhưng có thứ tự sự kiện khác nhau. [1][2]

Sơ đồ dùng hai ô con bằng nhau trong mỗi Beat để minh họa. Các ô là mốc so sánh thời gian; chúng không khẳng định mọi nhạc phẩm đều dùng cách chia phách này. Ngữ cảnh Meter xác định cách đọc đơn vị và nhóm Beat. [2]

Nốt và dấu lặng đều tham gia vào mẫu hình

Một dấu lặng không phải khoảng trống bị bỏ khỏi chuỗi. Nó có trường độ và chiếm một vị trí thời gian như âm thanh tương ứng, nhưng không có âm thanh vang lên trong khoảng ấy. Vì vậy, thay một nốt bằng dấu lặng sẽ đổi chuỗi sự kiện dù tổng độ dài của ô nhịp có thể vẫn bằng nhau. [1]

Trường độ tương đối không phải thời gian thực

Hai mẫu hình có cùng quan hệ dài/ngắn có thể được thực hiện nhanh hơn hoặc chậm hơn nếu Tempo khác nhau. Trường độ tương đối mô tả tỷ lệ giữa các khoảng; để biết thời lượng tính bằng giây cần biết Tempo và giá trị Beat đang được dùng. [2]

Phạm vi của bài

Các ví dụ ở đây không gắn với một phong cách hoặc groove cụ thể. Swing, shuffle, ostinato và mẫu hình đặc trưng của từng phong cách nằm ngoài phạm vi Rhythm Pattern hiện được ghi trong Domain Document. Bài cũng chưa phân tích trọng âm, nhóm Beat hay syncopation; các nội dung đó thuộc bài “Trọng âm và nhóm phách”, bài “Số chỉ nhịp, nhịp đơn và nhịp kép” và bài liên quan. [3]

• So sánh được trường độ của các hình nốt và dấu lặng trong cùng một chuỗi.
• Mô tả được một ví dụ tiết tấu bằng thứ tự các âm và khoảng lặng ngắn/dài.
• Nhận ra cùng một chuỗi trường độ vẫn có thể được thể hiện bằng cao độ khác nhau.
• Phân biệt hai mẫu hình có cùng số Beat nhưng khác thứ tự nốt và dấu lặng.
• Giải thích được vì sao một mẫu hình cần đặt trong ngữ cảnh Beat và Meter để đọc chính xác.
• Nêu được rằng các mẫu hình đặc trưng của từng phong cách như groove, swing hoặc shuffle nằm ngoài phạm vi bài.

• Trong sơ đồ, hai chuỗi cùng chiếm bốn Beat nhưng một chuỗi bắt đầu bằng âm dài còn chuỗi kia bắt đầu bằng hai âm ngắn; thứ tự khác nhau tạo hai hình tiết tấu khác nhau.
• Nếu thay âm đầu tiên trong một chuỗi bằng dấu lặng có cùng trường độ, tổng thời gian vẫn giữ nguyên nhưng vị trí có âm thanh thay đổi.
• Một chuỗi nốt có thể đổi cao độ mà giữ nguyên thứ tự và trường độ; khi đó mẫu hình thời gian giữ nguyên dù đường nét cao độ đổi.
• Cùng một chuỗi trường độ có thể nghe nhanh hoặc chậm hơn khi Tempo thay đổi; tỷ lệ dài/ngắn giữa các sự kiện vẫn có thể được giữ.

• Không chính xác: “Hai chuỗi có cùng tổng số Beat thì là cùng một mẫu hình.” Chính xác hơn: Cần so sánh thứ tự và trường độ của từng âm/lặng, không chỉ tổng thời gian.
• Không chính xác: “Dấu lặng không thuộc mẫu hình vì không tạo âm thanh.” Chính xác hơn: Dấu lặng chiếm trường độ và vị trí thời gian trong chuỗi.
• Không chính xác: “Nốt ngắn hơn luôn làm Tempo nhanh hơn.” Chính xác hơn: Một nốt ngắn là sự kiện có trường độ ngắn hơn; Tempo là tốc độ của Beat.
• Không chính xác: “Đổi cao độ thì mẫu hình tiết tấu bắt buộc đổi.” Chính xác hơn: Cao độ và trường độ là hai chiều thông tin khác nhau; chuỗi cao độ có thể đổi trong khi chuỗi thời lượng giữ nguyên.
• Không chính xác: “Một chuỗi trên sơ đồ chia hai luôn là mẫu hình của nhịp đơn.” Chính xác hơn: Sơ đồ chỉ minh họa các mốc chia; cách Meter tổ chức Beat cần được đọc riêng.
• Không chính xác: “Groove, swing và shuffle là các mẫu hình nền tảng có một định nghĩa chung.” Chính xác hơn: Chúng phụ thuộc phong cách và được để ngoài phạm vi Rhythm Pattern hiện tại.

Mẫu hình tiết tấu có thể được quan sát qua thứ tự các trường độ của âm thanh và dấu lặng. Hai chuỗi có cùng tổng số Beat vẫn có thể khác nhau nếu thứ tự sự kiện khác; dấu lặng cũng chiếm trường độ trong chuỗi. Tỷ lệ dài/ngắn không tự cho biết thời gian thực nếu chưa biết Tempo. Các ví dụ chỉ minh họa cơ bản, không định nghĩa pattern phong cách hoặc thay thế phần Rhythm Patterns đang chờ nguồn. [1][2][3]

• Khi so sánh hai mẫu hình có cùng tổng số Beat, cần kiểm tra thêm điều gì?
• Đáp án mong đợi: Thứ tự và trường độ của từng âm thanh và dấu lặng.

• Dấu lặng có chiếm trường độ trong chuỗi không?
• Đáp án mong đợi: Có. Nó chiếm thời gian nhưng không có âm thanh vang lên.

• Đổi cao độ có nhất thiết làm chuỗi tiết tấu thay đổi không?
• Đáp án mong đợi: Không; cao độ có thể thay đổi trong khi chuỗi trường độ giữ nguyên.

• Cùng một chuỗi tương đối có thể được thực hiện ở các Tempo khác nhau không?
• Đáp án mong đợi: Có; tốc độ thực thay đổi theo Tempo, còn tỷ lệ dài/ngắn có thể giữ nguyên.

• Sơ đồ chia mỗi Beat thành hai phần có tự chứng minh rằng tác phẩm ở nhịp đơn không?
• Đáp án mong đợi: Không. Đây là minh họa; Meter và ngữ cảnh quyết định cách tổ chức Beat.