Hệ ký hiệu khuông nhạc: dòng kẻ, khe và dòng kẻ phụ

Dòng kẻ và khe

Trong ký âm phương Tây, khuông nhạc tiêu chuẩn có năm dòng kẻ ngang song song. Các dòng tạo thành bốn khe, tức khoảng trống giữa hai dòng kẻ liền nhau. Nốt có thể nằm trên một dòng hoặc trong một khe; tâm của đầu nốt đặt ngay trên dòng hoặc ở giữa khe. [1]

Các vị trí trên khuông nối tiếp nhau theo chiều dọc: dòng, khe, dòng, khe. Vì vậy, khi một nốt chuyển sang vị trí liền kề phía trên, nó nằm cao hơn một bậc theo cách ghi trên khuông; vị trí liền kề phía dưới biểu thị thấp hơn. “Cao hơn trên trang” cho biết quan hệ cao độ, không tự cho biết tên nốt hay khoảng cách chính xác giữa hai cao độ. [1]

Dòng kẻ phụ

Khi nốt nằm ngoài phạm vi năm dòng chính, người viết có thể thêm dòng kẻ phụ (ledger line): những nét ngang ngắn, song song với các dòng của khuông, kéo dài khuông lên phía trên hoặc xuống phía dưới. Nốt nằm trên dòng kẻ phụ được đặt chính giữa nét ấy. Nếu nốt nằm ở khe ngay ngoài khuông, đầu nốt nằm giữa mép khuông và dòng kẻ phụ kế tiếp; không cần thêm một dòng kẻ xuyên qua đầu nốt đó. [1]

Chỉ thêm số dòng phụ cần thiết cho vị trí nốt đang ghi. Dòng phụ không phải dòng kẻ trang trí và cũng không làm thay đổi cách đọc các dòng chính. [1]

Vị trí nốt chưa cho biết tên nốt

Khuông cho biết vị trí tương đối cao thấp, nhưng từng dòng và khe ứng với tên nốt nào phụ thuộc vào khóa nhạc đặt ở đầu khuông. Cùng một vị trí có thể mang tên nốt khác nhau dưới các khóa khác nhau. Vì thế, trước khi gọi tên nốt, hãy đọc khóa; Topic bài “Ký hiệu khóa và vị trí ký hiệu nốt” sẽ giải thích cách xác định. [1]

• Chỉ ra được năm dòng kẻ và bốn khe nằm giữa chúng.
• Phân biệt được nốt nằm trên dòng kẻ với nốt nằm trong khe.
• Mô tả được nốt viết cao hơn hoặc thấp hơn trên khuông có quan hệ cao độ tương ứng.
• Nhận biết được khi nào cần dùng dòng kẻ phụ để viết nốt ngoài khuông chính.
• Giải thích được vì sao chỉ vị trí trên khuông chưa đủ để gọi tên chính xác nốt khi chưa có khóa nhạc.

• Một giai điệu đi lần lượt qua các vị trí liền kề trên khuông sẽ chuyển từ dòng sang khe rồi sang dòng (hoặc theo chiều ngược lại). Cách ghi cho thấy hướng đi lên/xuống, nhưng cần khóa nhạc mới gọi được từng nốt.
• Một nốt quá cao hoặc quá thấp để nằm trong năm dòng chính có thể được ghi trên dòng kẻ phụ phía ngoài khuông; nốt ở khe ngoài khuông nằm giữa dòng ngoài cùng và dòng phụ gần nhất.

• Không chính xác: “Khuông nhạc có năm dòng và năm khe.” Chính xác hơn: Năm dòng chính tạo thành bốn khe nằm giữa chúng.
• Không chính xác: “Một nốt ở dòng thứ hai luôn là nốt G.” Chính xác hơn: Tên nốt phụ thuộc khóa nhạc; vị trí đơn lẻ chỉ cho biết chỗ đặt nốt trên khuông.
• Không chính xác: “Mọi nốt ngoài năm dòng đều phải có dòng kẻ phụ xuyên qua đầu nốt.” Chính xác hơn: Nốt ở khe ngay ngoài khuông nằm giữa mép khuông và dòng phụ gần nhất; chỉ các vị trí dòng cần dòng phụ chạy qua đầu nốt.
• Không chính xác: “Nốt viết cao hơn trên trang luôn cách nốt trước đúng một cung.” Chính xác hơn: Vị trí cao hơn biểu thị cao độ cao hơn trong cách ghi; khoảng cách chính xác cần đọc các vị trí và ký hiệu liên quan.

Khuông nhạc tiêu chuẩn có năm dòng chính và bốn khe. Vị trí cao hơn trên khuông biểu thị cao độ cao hơn; dòng kẻ phụ mở rộng khuông khi cần ghi nốt ở ngoài. Muốn gọi chính xác tên nốt, cần xem khóa nhạc. [1]

• Một khuông nhạc tiêu chuẩn có bao nhiêu dòng chính và bao nhiêu khe nằm giữa chúng?
• Đáp án mong đợi: Năm dòng chính và bốn khe nằm giữa các dòng.

• Một nốt viết cao hơn nốt khác trên khuông cho biết điều gì?
• Đáp án mong đợi: Nốt đó được ghi ở vị trí cao hơn về cao độ; chỉ riêng vị trí chưa cho biết tên nốt hoặc khoảng cách chính xác.

• Có thể xác định tên nốt chỉ từ vị trí trên khuông mà không nhìn khóa nhạc không?
• Đáp án mong đợi: Không. Khóa nhạc xác định tên nốt tương ứng với từng dòng và khe.

• Nốt ở khe ngay phía trên dòng cao nhất có cần dòng kẻ phụ chạy qua đầu nốt không?
• Đáp án mong đợi: Không. Nốt nằm trong khe ngoài khuông, giữa dòng cao nhất và dòng kẻ phụ kế tiếp.