ToBePlay

Chủ đề 1 — Âm thanh và cao độ

Âm thanh có tính nhạc và âm thanh không có cao độ xác định

Trong một đoạn nhạc, giai điệu có cao độ rõ có thể đi cùng phần gõ khó nhận ra cao độ ổn định. Cùng nghe và mô tả vai trò của âm thanh trong ngữ cảnh âm nhạc, đồng thời chú ý cao độ mà người nghe nhận biết được. [1]

Nội dung bài học

Khi nghe một âm thanh, hãy tách hai câu hỏi:

  • Âm thanh được dùng trong ngữ cảnh nào? Nó có được tổ chức như một phần của hoạt động âm nhạc không?
  • Có nhận ra cao độ ổn định không? Người nghe có thể nghe âm thanh như một cao độ rõ ràng, thay vì chỉ nghe tiếng động hoặc âm sắc không ổn định không?

Cao độ là cảm nhận âm thanh cao hay thấp. Tần số là số lần dao động trong một giây, thường đo bằng hertz (Hz). Tần số có liên hệ với cao độ, nhưng phép đo tần số không tự nó mô tả đầy đủ điều người nghe cảm nhận. [2]

Hãy thử áp dụng từng bước vào một đoạn nhạc có giai điệu và phần gõ:

  • Xét ngữ cảnh: cả giai điệu lẫn phần gõ đều được dùng trong đoạn nhạc.
  • Xét cao độ: giai điệu có các cao độ rõ; phần gõ trong ví dụ được chọn không có một cao độ ổn định dễ nhận biết.
  • Mô tả hai kết quả riêng: cả hai đều tham gia vào âm nhạc, nhưng chỉ giai điệu có cao độ xác định trong trường hợp này. Phân loại dựa trên điều nghe được, không chỉ dựa vào tên nhạc cụ. [1]

Sau bài này, bạn có thể…

  • Mô tả được một âm thanh đang giữ vai trò gì trong ví dụ âm nhạc.
  • Phân loại được âm thanh cụ thể là có hoặc không có cao độ xác định, đồng thời nêu căn cứ thay vì chỉ dựa vào nguồn phát.
  • Giải thích được vì sao âm thanh không có cao độ xác định vẫn có thể tham gia vào âm nhạc.
  • Phân biệt được cao độ người nghe cảm nhận với tần số dùng để đo dao động.

Ví dụ âm nhạc

  • Một đoạn nhạc phối hợp giai điệu có cao độ dễ nhận biết với phần gõ không có cao độ xác định. Trước hết xác định vai trò âm nhạc của từng phần, sau đó mô tả cao độ nghe được; nguồn BMCC ghi nhận hai loại âm thanh này có thể cùng xuất hiện trong âm nhạc.

Ví dụ đối chiếu

  • Một tiếng ho vô ý xuất hiện khi nhạc đang phát không tự trở thành một phần của âm nhạc chỉ vì xảy ra cùng lúc. Nguồn BMCC dùng tiếng ho làm ví dụ về âm thanh thường không được xem là âm nhạc khi thiếu sự tổ chức có chủ ý. Ví dụ này đối chiếu ngữ cảnh âm nhạc, không phân loại cao độ.

Những điều dễ nhầm lẫn

Hiểu sai

Trả lời “không phải âm nhạc” chỉ vì ví dụ có phần âm thanh không có cao độ xác định.

Hiểu đúng

Vai trò trong âm nhạc và việc có nhận ra cao độ xác định hay không là hai khía cạnh riêng; âm thanh không có cao độ xác định vẫn có thể tham gia vào âm nhạc.

Hiểu sai

Ghi tên nguồn phát thay cho dấu hiệu nghe được khi phân loại cao độ.

Hiểu đúng

Phân loại cao độ dựa trên cao độ người nghe nhận biết trong âm thanh cụ thể, không chỉ dựa vào nhạc cụ hay nguồn phát.

Hiểu sai

Dùng số đo tần số làm câu trả lời cho câu hỏi về cảm nhận cao/thấp.

Hiểu đúng

Tần số là đại lượng đo dao động; cao độ là cảm nhận âm thanh cao hay thấp.

Tóm tắt

Khi mô tả một âm thanh, hãy xét riêng vai trò của nó trong ngữ cảnh âm nhạc và việc người nghe có nhận ra cao độ ổn định hay không. Cao độ là cảm nhận; tần số là phép đo. Vì vậy, âm thanh không có cao độ xác định vẫn có thể tham gia vào âm nhạc. [1][2]

Tự kiểm tra

  • Một đoạn nhạc có giai điệu dễ nhận ra cao độ và phần gõ không có cao độ xác định. Hãy mô tả vai trò của hai phần và phân loại đặc điểm cao độ.
  • Cao độ và tần số khác nhau thế nào khi mô tả một âm thanh?
Nguồn tham khảo
  • Yi-Chuan Chen, *Understanding Music: BMCC Edition*, Chapter 1, “What Is Music,” sections 1 and 1.3, “Properties of Sound: Pitch.” Nguồn nêu một cách định nghĩa âm nhạc và ví dụ âm có cao độ xác định/không xác định trong âm nhạc. Pressbooks, CUNY. License: CC BY-SA 4.0, trừ khi có ghi chú khác trên tài sản cụ thể.
  • Byron Dueck, *Introduction to Music Theory 2: Pitch and Notation*, “1 Pitch in Western Music.” Nguồn phân biệt cảm nhận cao độ với phép đo tần số. OpenLearn, The Open University.