Cao độ, tần số và âm vực

Cao độ (pitch) là cảm nhận âm thanh cao hay thấp. Ta thường mô tả cao độ theo quan hệ: âm này cao hơn hoặc thấp hơn âm kia. Đây là mô tả trải nghiệm nghe, không phải đơn vị đo. [1]

Tần số (frequency) là số chu kỳ dao động trong một giây. Đơn vị đo là hertz (Hz); một hertz tương ứng với một chu kỳ mỗi giây. Với âm có cao độ ổn định, tần số dao động có liên hệ với cao độ được nghe: trong những điều kiện so sánh tương đương, tần số lớn hơn thường tương ứng với cảm nhận cao hơn. [1]

Vì vậy, hãy tách câu hỏi thành hai phần:

• Nghe thế nào? Mô tả cao độ là cao hơn hay thấp hơn.
• Đo được gì? Nêu tần số bằng Hz nếu có phép đo.

Âm vực (register) mô tả vùng thấp, trung hoặc cao trong phạm vi cao độ đang xét. Có thể nói một giai điệu, giọng hát hoặc nhạc cụ đang ở âm vực thấp hay cao. Trong Topic này, ta không gán một ngưỡng Hz cố định cho các vùng ấy; nguồn tham khảo mô tả chúng theo phạm vi giai điệu, giọng hát hoặc nhạc cụ cụ thể. [2]

Âm vực không đồng nghĩa với âm lượng. “Cao/thấp” ở đây nói về vị trí cao độ; “to/nhỏ” nói về độ mạnh yếu được nghe. Cường độ vật lý và cách cảm nhận độ to thuộc Topic liền kề the lesson “Cường độ vật lý và âm sắc”. [2]

• Giải thích được cao độ và tần số là hai cách mô tả có liên hệ nhưng khác nhau.
• Nhận ra hertz (Hz) là đơn vị đo tần số, không phải tên gọi của cảm nhận cao độ.
• So sánh được cao độ tương đối của hai âm thanh có cao độ xác định.
• Mô tả được một âm thanh nằm ở vùng thấp, trung hoặc cao so với phạm vi đang xét, không gán ranh giới chung bằng Hz.

• Khi nghe hai âm có cao độ xác định, người học có thể mô tả âm thứ hai cao hơn âm thứ nhất. Đây là so sánh cảm nhận cao độ; nếu có thiết bị đo, kết quả tần số được ghi riêng bằng Hz.
• Khi một giai điệu chuyển từ vùng thấp lên vùng cao trong phạm vi đang xét, có thể mô tả sự thay đổi âm vực mà không cần giả định một ranh giới tần số áp dụng cho mọi nguồn âm.

• Không chính xác: “Âm thanh này có cao độ là 440 Hz.” Chính xác hơn: “Tần số đo được là 440 Hz”; nếu người nghe có thể nhận biết cao độ ổn định, hãy mô tả cảm nhận đó riêng.
• Không chính xác: “Âm vực cao luôn bắt đầu tại một tần số cố định.” Chính xác hơn: Mô tả âm vực theo phạm vi cụ thể; không tự đặt ngưỡng chung cho mọi giọng hoặc nhạc cụ.
• Không chính xác: “Âm thanh cao hơn thì luôn to hơn.” Chính xác hơn: Cao độ và độ to là các thuộc tính khác nhau; Topic về cường độ vật lý và âm sắc trình bày khía cạnh độ mạnh yếu.

Cao độ là cảm nhận âm thanh cao hay thấp; tần số là đại lượng đo số chu kỳ dao động trong một giây. Âm vực mô tả vùng cao hoặc thấp trong phạm vi đang xét, không có một ngưỡng chung cho mọi nguồn âm. [1][2]

• Cao độ và tần số khác nhau thế nào?
• Đáp án mong đợi: Cao độ là cảm nhận cao/thấp; tần số là đại lượng đo số chu kỳ dao động trong một giây, thường biểu thị bằng Hz.

• Hz đo cảm nhận cao độ hay tần số?
• Đáp án mong đợi: Hz là đơn vị đo tần số.

• Có thể đưa ra một ranh giới Hz cố định cho âm vực cao của mọi nhạc cụ không?
• Đáp án mong đợi: Không. Âm vực được mô tả tương đối trong phạm vi cụ thể; ranh giới không được khẳng định là một ngưỡng chung.